Mánáidáittardeaddji doaimmat ja doaibmaváldi

Mánáidáittardeaddji árvvoštallá ja ovddida máná rivttiid ollašuvvama Suomas. Áittardeaddji sihkkarastá, ahte máná sajádat ja rievttit váldojuvvojit vuhtii láhkaásaheamis ja servodatlaš mearrádusdahkamis. Áittardeaddji hukse mánáide buori ja vuoiggalaš servodaga ovttas eará doaibmiiguin. Mánáidáittardeaddji doaimmahagas barget áššedovdit, geat ovddidit mánáid rivttiid ovttas áittardeaddjiin.

Mánáidáittardeaddji lea iehčanas ja sorjjaskeahtes virgeoapmahaš, mii lea vuođđuduvvon lágain mánáidáittardeaddjis. Barggu vuođđun lea ON:id oppalašsoahpamuš máná rivttiin (SopS 59-60/1991). mánáidáittardeaddji doaibmá hálddahuslaččat vuoigatvuođaministeriija oktavuođas.

 

Mánáidáittardeaddjái leat lágas mearriduvvon čuovvovaš doaimmat:

  • mánáid ja nuoraid buresbirgejumi ja rivttiid ollašuvvama čuovvun
  • mearrádusdahkkiide váikkuheapmi mánnáviŋkilis
  • oktavuođaid doallan mánáide ja nuoraide ja sis ožžojuvvon dieđu doalvun  mearrádusdahkkiide
  • mánáide guoskevaš dieđu doalvun mánáiguin bargan olbmuide, virgeoapmahaččaide ja eará álbmogii
  • ovttasbarggu ovddideapmi mánnápolitihka doaibmiid gaskii
  • ON:id máná rivttiid soahpamuša ollašuvvama ovddideapmi.

Mánáidáittardeaddji raportere jahkásaččat stáhtaráđđái mánáid ja nuoraid buresbirgejumi ja rivttiid ollašuvvamis ja láhkaásaheamis áicojuvvon váilevuođain (Mán ovddu ohcamin, Mánáidáittardeaddji jahkegirji 2020). Lassin mánáidáittardeaddji raportere njealji jagi gaskkaid Suoma riikkabeivviide ja seammá oktavuođas maiddái ON:id máná rivttiid komiteai.


Mánáidáittardeaddji doaibmaváldi


Mánáidáittardeaddji ovddida máná ovddu ja rivttiid ollašuvvama oppalaš servodatlaš dásis. Áittardeaddjis ii leat doaibmaváldi ovttaskas mánáid dahje bearrašiid áššiid. Áittardeaddji ii sáhte váldit daidda beali, iige nuppástuhttit eará virgeoapmahaččaid mearrádusaid. Ovttaskas ihtagiid vuođul áittardeaddji sáhttá goittotge bajidit servodatlaš ságastallamii ja mearrádusdahkamii máná rivttiid dáfus dehálaš áššiid, mat muđuid bázášedje almmá fuomášumi haga.

Suomas máná rivttiid ollašuvvama bearráigeahččá riikkabeivviid riekteáššeolmmoš. Riekteáššeolmmoš bearráigeahččá doaimma lágalašvuođa eanaš dutkamin sutnje boahtán guoddalemiid. Maiddái mánát ja nuorat sáhttet dahkat guoddaleami riekteáššeolbmui.

 

  • Rávvagat guoddaleami dahkamii riekteáššeolbmui
  • Oktavuođadieđut mánáid ja bearrašiid bálvalusaid ja riektedorvvu ektui

Mo mánáidáittardeaddji váikkuha?

 

Mánáidáittardeaddji váikkuha earret eará dahkamiin álgagiid ja addimiin cealkámušaid ja oassálastimiin servodatlaš ságastallamii. Áittardeaddji árvvoštallá stáhtaráđis jođus lean fidnuid máná rivttiid geahččančiegas ja dahká álgagiid dárbbašlaš nuppástusaid álggaheapmin. Mánáidáittardeaddji almmustahttá maiddái earálágan čielggadusaid ja bealiváldimiid áigeguovdilis áššiin.

Mánáidáittardeaddji hukse oktavuođaid sierra doibmiid gaskii fierpmádatdeaivvademiiguin, earálágan ságastallandilálašvuođaiguin ja dáhpáhusaiguin. Ovttasbargoguoimmit leat earát virgeoapmahaččat, gielddat, eanagottit, dutkit, organisašuvnnat, oskku ovttastumit, fitnodagat sihke eará mánnápolitihka doaibmit ja suorggi áššedovdit. Mánáidáittardeaddji doarjjan doaibmá mánáidáššiidráđđádallangoddi, masa nammaduvvojit lahtut sierra čanusjoavkkuin.

Dehálaš vuolggasadjin mánáidáittardeaddji váikkuhanbarggus leat mánáid vásáhusat ja oaivilat, maid áittardeaddji doaimmahat čielggada ovdamearkan nuoraid ráđđeaddiid ja mánnábaromehteriin. Mánáidáittardeaddji galleda mánáid ja nuoraid sihke singuin bargan olbmuid luhtte ja deaivá mánáid rivttiid ovddideamis beroštuvvan doaibmiid.